ଓଡ଼ିଶାର “ସିଲ୍ଭର ସିଟି” ବୋଲି ପରିଚିତ କଟକ ସହରକୁ ନେଇ ଏବେ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଚର୍ଚ୍ଚାଟି ହେଉଛି—କଟକର ଇଂରାଜୀ ବନାନା କଣ ହେବା ଉଚିତ? ବର୍ତ୍ତମାନ ସରକାରୀ ଓ ଆଧିକାରିକ ଭାବେ “Cuttack” (C-U-T-T-A-C-K) ଲେଖାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ କେହି କେହି ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଇ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ପୂର୍ବରୁ “Katak” (K-A-T-A-K) ବୋଲି ଲେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହୋଇଛି ରେଭେନ୍ସା ପରିସରରେ ଥିବା ଏକ ପୁରୁଣା ଆୟରନ୍ ଚେଷ୍ଟ (ଲୋହା ବକ୍ସ)।
ରେଭେନ୍ସା ପରିସରରେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରମାଣ
ରେଭେନ୍ସା ପରିସରରେ ଥିବା ପୁରୁଣା ପାୱର୍ ହାଉସ୍ ବାରାଣ୍ଡା ନିକଟରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ଲୋହାର ଚେଷ୍ଟ ରହିଛି। କହାଯାଉଛି ଯେ ଏହି ଆୟରନ୍ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ “Katak” ବୋଲି ଖୋଦା ହୋଇଛି। ଏହାକୁ କେହି କେହି ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ୍ ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ କଟକର ଇଂରାଜୀ ବନାନ “KATAK” ଥିଲା।
ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ, ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ୍ 1868 ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନକାଳ ଚାଲିଥିଲା। ଅନେକ ସ୍ଥାନର ନାମ ସେତେବେଳେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖାଯାଉଥିଲା। “Katak” ଶବ୍ଦଟି ମୂଳତଃ ଓଡ଼ିଆ “କଟକ” ର ସରଳ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଧାରିତ ରୋମାନ୍ ରୂପ ଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
Cuttack ବନାନା କେମିତି ଆସିଲା?
ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନକାଳରେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ସହରର ନାମକୁ ଇଂରାଜୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନ ଶୈଳୀ ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। “Katak” ଠାରୁ “Cuttack” କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇପାରେ।
ଇଂରାଜମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ “K” ର ସ୍ଥାନରେ “C” ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶବ୍ଦକୁ ଇଂରାଜୀ ଧ୍ୱନି ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇଟି “T” ଯୋଗ କରି ଲେଖୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ “Katak” ହେଲା “Cuttack”। ପରେ ସରକାରୀ ଦଲିଲ, ମାନଚିତ୍ର, ଡାକ ବିଭାଗ ଓ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀରେ “Cuttack” ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ସ୍ଥାୟୀ ରୂପ ନେଲା।
ଐତିହାସିକ ଚେଷ୍ଟ ଓ ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱ
ରେଭେନ୍ସା ପରିସରରେ ଥିବା ଆୟରନ୍ ଚେଷ୍ଟ ନେଇ ଏବେ ଅନେକ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଓ ଇତିହାସପ୍ରେମୀ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି। କେହି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ସେତେବେଳେ ସହରର ମୂଳ ଇଂରାଜୀ ବନାନ “KATAK” ଥିଲା। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ପାଇଁ ଗର୍ବର ବିଷୟ।
କିନ୍ତୁ ଏକ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଖୋଦା ଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ଆଧାର କରି ସରକାରୀ ବନାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ସହଜ କଥା ନୁହେଁ। ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରମାଣିତ ଐତିହାସିକ ଦଲିଲ, ମାନଚିତ୍ର, ଗଜେଟ୍ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରେକର୍ଡ ଦରକାର।
ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ମହଳର ମତ
ଏହି ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ମହଲରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଯାଉଛି। କେହି କହୁଛନ୍ତି—ଯଦି ମୂଳ ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ “କଟକ” ତେବେ ଇଂରାଜୀରେ “Katak” ଲେଖାଯିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟମାନେ କହୁଛନ୍ତି—“Cuttack” ବନାନା ଶତାବ୍ଦୀଧରି ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହାକୁ ବଦଳାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏହା ସହ ଆଉ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଯଦି ବନାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ, ତେବେ ସରକାରୀ ଦଲିଲ, ଡାକ ବିଭାଗ, ଆଧାର, ପାସପୋର୍ଟ, ଜମି ରେକର୍ଡ, ଶିକ୍ଷା ସନଦ—ସବୁଠି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ସରକାରଙ୍କ ଭୂମିକା କଣ ହେବ?
ଯଦି ଏହି ଆୟରନ୍ ଚେଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗକୁ ଏହା ଉପରେ ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଦରକାର। ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଏକ କମିଟି ଗଠନ କରି ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଏହା ସହ ଡାକ ବିଭାଗ, ରେଲୱେ, ରେଭେନ୍ୟୁ ବିଭାଗ ଓ ଗୁଗୁଲ୍ ମ୍ୟାପ୍ ଭଳି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ବନାନା ଅଦ୍ୟତନ କରାଯିବା ଦରକାର—ଯଦି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।
ଗୁଗୁଲ୍ ଓ ନୂତନ ପିଢ଼ୀ
ଆଜିର ପିଢ଼ୀ ସୂଚନା ପାଇଁ ଗୁଗୁଲ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି କଟକର ଇଂରାଜୀ ବନାନ ନେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିବ, ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଇତିହାସ ନେଇ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ସେହିପାଇଁ ଯାହା ସଠିକ୍ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ, ସେହିଟିକୁ ଆଧିକାରିକ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରାଯିବା ଦରକାର।
କେବଳ ବନାନ ନୁହେଁ, ଏହା ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ପ୍ରଶ୍ନ
ଏହି ବିବାଦ କେବଳ ଇଂରାଜୀ ବନାନା ନୁହେଁ; ଏହା ଆମର ଐତିହ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରିଚୟ ସହ ଜଡିତ। “କଟକ” ନାମଟି ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବ। ଏହାର ମୂଳ ରୂପ କଣ ଥିଲା, ତାହା ଜାଣିବା ଓ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଉପସଂହାର
ରେଭେନ୍ସା ପରିସରରେ ଥିବା ଆୟରନ୍ ଚେଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଐତିହାସିକ ଚିହ୍ନ। କିନ୍ତୁ କଟକର ଇଂରାଜୀ ବନାନା ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଏହି ପ୍ରମାଣ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କି ନୁହେଁ—ସେଥିପାଇଁ ଗଭୀର ଅନୁସନ୍ଧାନ ଆବଶ୍ୟକ।
“Cuttack” ନା “Katak”—ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚା ଆଗକୁ ଚାଲିବ। କିନ୍ତୁ ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ, ସରକାରୀ ରିପୋର୍ଟ ଓ ଲୋକମତ ଆଧାରରେ ହେବା ଉଚିତ।
ସିଲ୍ଭର ସିଟି କଟକର ଇତିହାସ ଯେତେ ସମୃଦ୍ଧ, ସେତେଇ ଏହାର ନାମକୁ ନେଇ ଏହି ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆଶା କରାଯାଉଛି ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସରକାର ଓ ଇତିହାସବିଦ୍ମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ ଦେବେ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇବେ।
