2026 ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ବଜେଟ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୈତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ନୂଆ ଦିଗରେ ନେଇଯାଇଛି। ପଞ୍ଚାୟତ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ 16ଟି ନୂଆ ଯୋଜନା ଘୋଷଣା ହେବାରୁ ସରକାରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ରଣନୀତି ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ମହଳରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଶା ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ବଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜ୍ୟର ଆୟ ସ୍ରୋତ ସୀମିତ ରହିଥିବାରୁ ଏହି ବଜେଟ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ନିମ୍ନରେ ଏହି ବଜେଟର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୀର୍ଷକ ତଳେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ବଜେଟର ଆକାର ଓ ଆର୍ଥିକ ଗଠନ
ଓଡ଼ିଶାର 2026 ବର୍ଷ ପାଇଁ ମୋଟ ବଜେଟ ଆକାର ପ୍ରାୟ 3.2 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଧରାଯାଇଛି। ଏହା ପୂର୍ବବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଓ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକୁ ତେଜ କରିବାର ଏକ ଚେଷ୍ଟା। କିନ୍ତୁ ବଜେଟର ଆକାର ବଡ଼ ହେବା ସହିତ ଆର୍ଥିକ ଚାପ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି।
ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଆୟ ସ୍ରୋତ ହେଉଛି ଜିଏସଟି, ଖଣି ରାଜସ୍ୱ, ଏକ୍ସାଇଜ ଶୁଳ୍କ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅନୁଦାନ। ଏହା ସହ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଟଙ୍କା ଆସେ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଖଣି ରାଜସ୍ୱରେ କମିବା ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ।
ବଜେଟରେ ପ୍ରାୟ 60 ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କାର ଘାଟତି ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହି ଘାଟତି ପୂରଣ ପାଇଁ ସରକାର 48 ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ରୁଣ ନେବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ, ବିକାଶ ଯୋଜନା ଚାଲୁ ରଖିବାକୁ ରାଜ୍ୟକୁ ଖୋଲା ବଜାରରୁ ଧନ ଉଠାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସରକାରଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଏହି ରୁଣ ଏଫଆରବିଏମ (FRBM) ଆଇନର 25% ସୀମା ଭିତରେ ରହିଛି, ଯାହା ଆର୍ଥିକ ଶିଷ୍ଟାଚାରକୁ ରକ୍ଷା କରେ। କିନ୍ତୁ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ରୁଣର ସୁଦ ଓ ମୂଳଧନ ପ୍ରତିଶୋଧ ରାଜ୍ୟର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ କେମିତି ପ୍ରଭାବିତ କରିବ, ସେଥିରେ ସବୁଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ରହିଛି।
16ଟି ନୂଆ ଯୋଜନା – ଲୋକକଳ୍ୟାଣ କି ରାଜନୈତିକ ଚାଳ?
ଏହି ବଜେଟର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି 16ଟି ନୂଆ ଯୋଜନାର ଘୋଷଣା। ସେଥିରେ ସୁଭଦ୍ରା ଯୋଜନା, ସମୃଦ୍ଧ କୃଷକ ଯୋଜନା ପରି କୃଷକ, ମହିଳା ଓ ଗରିବ ବର୍ଗ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଜନା ରହିଛି।
ସରକାରଙ୍କ ମତ ହେଉଛି, ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନମାନ ବଢ଼ାଇବ। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ, ଯୁବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି – ଏସବୁକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇଛି।
କିନ୍ତୁ ବିପକ୍ଷ ଦଳମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି ଯେ, ପଞ୍ଚାୟତ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ଲୋକମନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ପାଇଁ। ସେମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଦୃଢ଼ ନ ଥିବାବେଳେ ଏତେ ଯୋଜନା ଘୋଷଣା କରିବା ଆଗାମୀ ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭାର ହୋଇପାରେ।
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର ମତ ରହିଛି। କେହି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ଲୋକକଳ୍ୟାଣମୂଳକ ବଜେଟ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ରୁଣ ନେଇ ଯୋଜନା ଚଲାଇବା ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଭାବେ ଭଲ ନୁହେଁ।
ବଢ଼ୁଥିବା ରୁଣ ଭାର – ଓଡ଼ିଶା କି ଋଣଜାଳରେ?
ଓଡ଼ିଶାର ରୁଣ ଭାର କିଛି ବର୍ଷରେ ଲକ୍ଷଣୀୟ ଭାବେ ବଢ଼ିଛି। 2000 ମସିହାରେ ରାଜ୍ୟର ରୁଣ ପ୍ରାୟ 18 ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ 24 ବର୍ଷରେ ଏହା ବହୁଗୁଣା ବଢ଼ିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ପ୍ରାୟ 1.37 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।
ରୁଣ ନେବା ଆପେ ଆପେ ଖରାପ ନୁହେଁ, ଯଦି ସେହି ଟଙ୍କା ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ ମୂଲଧନରେ ବ୍ୟୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ରୁଣର ବଡ଼ ଅଂଶ ସୁଦ ଓ ପେନ୍ସନ ଦେବାରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଆର୍ଥିକ ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ବଜେଟରେ ପ୍ରାୟ 8200 କୋଟି ଟଙ୍କା ପୂର୍ବ ରୁଣର ସୁଦ ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ରାଜ୍ୟର ଆୟର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ରୁଣ ଶୋଧରେ ଯାଉଛି।
ବିପକ୍ଷମାନେ ଏହାକୁ “ଋଣଜାଳ” ବୋଲି ଅଭିହିତ କରୁଛନ୍ତି। ସରକାର କହୁଛି ଯେ ଏହା ଆର୍ଥିକ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଭିତରେ ରହିଛି ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏହା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆୟ ବଢ଼ିବା ହାର ରୁଣ ବଢ଼ିବା ହାରଠାରୁ କମ୍ ରହେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ସମୟରେ ଏହା ଚିନ୍ତାଜନକ ହୋଇପାରେ।
ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସଫାଇ ଓ ଆଗାମୀ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ବଜେଟ ରାଜ୍ୟର ସମଗ୍ର ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ। ସେମାନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, ଏଫଆରବିଏମ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ 25% ସୀମା ଭିତରେ ରୁଣ ନେବାରୁ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତାକୁ କୌଣସି ବଡ଼ ଝଟକା ଲାଗିବ ନାହିଁ।
କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ରାଜସ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି କରିବା। ଖଣି ରାଜସ୍ୱ କମିଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟକୁ ନୂଆ ଆୟ ସ୍ରୋତ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଶିଳ୍ପୀକରଣ, ଆଇଟି ଖାତାର ବିକାଶ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ନୂତନ ନିବେଶ ଆଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଶା ଅସୀମିତ – ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ମେଡିକାଲ କଲେଜ, ସଡ଼କ, ପେନ୍ସନ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଭତ୍ତା ବଢ଼ାଇବାର ଆଶା ରହିଛି। ସରକାରଙ୍କୁ ଏହି ଆଶା ଓ ଆର୍ଥିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ କରିବାକୁ ହେବ।
ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ 2026 ବଜେଟ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏକ “ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା” ସମାନ। ଯଦି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ସଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକରୀ ହୁଏ ଓ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ତେବେ ରାଜ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ। ନହେଲେ ରୁଣ ଭାର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ୀ ପାଇଁ ଭାରୀ ହୋଇପାରେ।
ନିଷ୍କର୍ଷ
ଓଡ଼ିଶା ବଜେଟ 2026 ଏକ ପକ୍ଷରେ ଆଶାର ପ୍ରତୀକ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଆର୍ଥିକ ଚିନ୍ତାର କାରଣ। 16ଟି ନୂଆ ଯୋଜନା ଲୋକଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଲାଭ ଦେବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପାଇଁ ରୁଣ ନିର୍ଭରତା ଭବିଷ୍ୟତରେ କେତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ – ସେଥିରେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବ।
ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି – ଯୋଜନା ପ୍ରବଳ, କିନ୍ତୁ ଟଙ୍କା ଅଛି ତ?
